Türkiye ile Maldivler arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşmasının menşe protokolünü uygulayan yeni Yönetmelik, 24 Ağustos 2026 tarihli ve 33350 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Yönetmelik, tercihli gümrük uygulamasından yararlanacak eşyanın hangi koşullarda menşeli sayılacağını, menşe ispatını ve iki ülkenin gümrük idareleri arasındaki kontrol usullerini düzenliyor.
Düzenleme, anlaşmanın 2024’te imzalanması veya 2025’te onaylanmasından ayrı ve yeni bir hukuki aşama. Ticaret Bakanlığının anlaşmanın imzalandığı tarihteki açıklamasında tarife kontenjanları ve gümrük indirimleri duyurulmuştu; yeni Yönetmelik ise bu tercihlerden yararlanmak için uygulanacak menşe ve belge kurallarını somutlaştırıyor.
Tercihli menşe neden önemli?
Daha düşük veya sıfır gümrük vergisi uygulanması, yalnızca eşyanın Türkiye’den veya Maldivler’den gönderilmesine bağlı değil. Ürünün Yönetmelikteki menşe koşullarını karşılaması ve bunun geçerli bir belgeyle ispatlanması gerekiyor.
Bu nedenle ihracatçı, ithalatçı ve gümrük temsilcileri için temel soru ürünün nereden sevk edildiğinden önce, kullanılan girdiler ve üretim işlemleri bakımından hangi ülke menşeli sayıldığıdır. Yönetmelik, tamamen elde edilen ürünler ile yeterli işçilik veya işlemden geçirilen ürünler için uygulanacak çerçeveyi belirliyor.
EUR.1 belgesinde hangi kurallar uygulanacak?
Tercihli menşenin temel ispat aracı EUR.1 Dolaşım Belgesi. Yönetmeliğin belge hükümlerine göre Türkiye’de düzenlenen EUR.1 yalnızca İngilizce hazırlanacak ve tercihli ticarette ancak gümrük idaresinin vizesiyle hüküm ifade edecek.
Belgenin düzenlenme tarihinden itibaren geçerlilik süresi 12 ay. İhracatçı, menşe statüsünü destekleyen bilgi ve belgeler ile EUR.1’in elektronik veya fiziki nüshalarını en az üç yıl saklamak zorunda.
İhracat sırasında düzenlenmeyen veya teknik nedenle ithalatta kabul edilmeyen bir EUR.1, koşulları karşılanırsa ihracat tarihinden itibaren iki yıl içinde sonradan düzenlenebiliyor. Sonradan düzenlenen belgede İngilizce “ISSUED RETROSPECTIVELY” kaydının bulunması gerekiyor.
Teknik belge hatasının sonucu ne olabilir?
Zorunlu alanın boş bırakılması, yetkisiz makam vizesi, eksik mühür veya belgenin öngörülen formdan önemli ölçüde farklı olması teknik ret nedeni oluşturabiliyor.
Türkiye’ye ithalatta EUR.1 teknik nedenle reddedilirse anlaşmadaki tercihli rejim uygulanmıyor; vergi normal kanuni oran üzerinden hesaplanıp tahsil ediliyor. Bu nedenle yalnızca ürünün maddi menşe koşullarını taşıması yetmiyor. Belgenin dili, formu, vizesi ve zorunlu alanları da sevkiyattan önce kontrol edilmeli.
Buna karşılık önemsiz ifade farklılıkları veya doğruluğa ilişkin şüphe doğurmayan açık yazım hataları, belgenin ürüne ait olduğu kesin biçimde ortaya konabiliyorsa tek başına geçersizlik nedeni sayılmıyor.
Kişisel gönderiler için istisna var mı?
Maldivler’den Türkiye’ye gerçek kişiler arasında gönderilen küçük paketler ile yolcuların kişisel eşyası, ticari amaç taşımaması ve diğer koşulları karşılaması halinde EUR.1 sunulmadan menşeli kabul edilebiliyor.
Yönetmelikteki parasal sınır küçük paketlerde 500 avro, yolcunun kişisel eşyasında 1.200 avro. İthalatın arızi olması, yalnızca kişisel veya aile kullanımına yönelik bulunması ve miktar ile niteliğin ticari amaç göstermemesi gerekiyor.
Hangi tarihten itibaren uygulanıyor?
Yönetmelik 24 Ağustos 2026’da yayımlanmasına rağmen 1 Ağustos 2026’dan geçerli olmak üzere yürürlüğe girdi. Bu nedenle ağustos ayı içinde Türkiye-Maldivler hattında yapılan veya planlanan işlemlerde yalnızca yayım sonrasındaki sevkiyatlar değil, 1 Ağustos’tan sonraki işlemler de belge ve menşe koşulları bakımından incelenmeli.
Somut bir ithalat veya ihracatta ürünün tarife pozisyonu, üretimde kullanılan girdiler, sevkiyat güzergâhı ve mevcut belgeler birlikte değerlendirilmelidir. Tercihli rejim otomatik bir indirim değil; menşe koşulu ile doğru belgelendirmenin birlikte sağlanmasını gerektirir.