Adalet Bakanlığı ile Danıştay Başkanlığı, adli ve idari yargı mercilerinde üretken yapay zekâ araçlarının kullanımına ilişkin usul ve esasları belirleyen kapsamlı bir ortak genelge yayımladı. Genelge, yargısal faaliyetlerin hızlandırılmasını desteklerken Anayasa ile teminat altına alınan hâkim bağımsızlığı, vicdani kanaat ve yargısal sırların korunması ilkelerinden taviz verilmeyeceğini kesin kurallarla ortaya koydu.
Karar gerekçesi ve hüküm algoritmalara devredilemez
Genelgenin en kritik maddesi, yargı yetkisinin bizzat Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılacağını vurgulayan Anayasa’nın 9. maddesine dayanıyor:
- Fikri mesai ve vicdani kanaat: Mahkeme kararlarının gerekçelendirilmesi, delillerin serbestçe takdiri ve hüküm fıkrasının kurulması münhasıran hâkim ve mahkeme heyetinin bizzat yürüteceği zihinsel faaliyettir. Herhangi bir yapay zekâ aracından karar metni taslağı veya hüküm önerisi üretilmesi yasaklanmıştır.
- Hukuki araştırmayla sınırlı kullanım: Yapay zekâ sistemleri yalnızca mevzuat taraması, emsal karar fihristi oluşturma ve karmaşık evrak tasnifi gibi idari ve teknik hazırlık süreçlerinde yardımcı bir araştırma aracı olarak değerlendirilebilir.
- Şeffaflık ve adil yargılanma hakkı: Gerekçeli kararın hazırlanmasında algoritmik kaynaklardan veya analitik veri modellerinden yararlanılmışsa, tarafların denetim ve itiraz hakkını teminen bu durum kararın giriş bölümünde açıkça belirtilmelidir.
Dosya gizliliği ve açık yapay zekâ modelleri yasağı
Soruşturma ve dava dosyalarında yer alan kişisel verilerin, ticari sırların ve kamu güvenliğine ilişkin belgelerin üçüncü taraf sunuculara aktarılması mutlak surette yasaklandı:
- Açık modellere prompt girişi yasağı: Hâkimler, savcılar, bilirkişiler ve mahkeme personeli; dava dosyalarındaki metinleri, tutanakları veya tarafların kimlik bilgilerini internete açık genel yapay zekâ platformlarına yükleyemez.
- Cezai ve disiplin sorumluluğu: Yargısal verilerin izinsiz platformlara aktarılması, TCK’nın 258. maddesi (göreve ilişkin sırrın açıklanması) ve 6698 sayılı KVKK hükümleri uyarınca adli ve idari yaptırımlara tabi tutulacaktır.
- UYAP kapalı veri merkezi güvencesi: Yargıda kullanılacak tüm yapay zekâ modellerinin Adalet Bakanlığı Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) bünyesinde ve Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki güvenli kamu veri merkezlerinde barındırılması zorunlu kılındı.
Hukukçular ve vatandaşlar için anlamı
Genelge, teknolojinin mahkemelerde körü körüne benimsenmesinin önüne geçerek insan merkezli adalet ilkesini pekiştirmektedir. Avukatlar ve vatandaşlar açısından:
- Mahkemelerin yapay zekâ tarafından oluşturulmuş hatalı veya “halüsinasyon” içeren sahte içtihatlara dayanarak karar verme riski önlenmektedir.
- Kişisel verilerin ve dava evraklarının küresel yapay zekâ sağlayıcılarının veri tabanlarına eğitim verisi olarak sızması engellenmektedir.
- Yargı süreçlerinin dijitalleşmesi güvenli, şeffaf ve denetlenebilir bir zeminde yürütülmektedir.