Rekabet Kurumu, dijital pazarlarda faaliyet gösteren önde gelen e-ticaret, havayolu ve çevrim içi konaklama platformlarının kullandığı “Yapay Zekâ Destekli Dinamik Fiyatlandırma” sistemlerine yönelik geniş kapsamlı bir soruşturma ve denetim süreci başlattı. Kurum, algoritmaların tüketiciler aleyhine fiyat ayrımcılığı yaratıp yaratmadığını ve pazar genelinde örtük fiyat koordinasyonuna yol açıp açmadığını mercek altına alıyor.
Tüketici profilleme ve anlık fiyat manipülasyonu
Soruşturmanın odak noktasında, tüketicilerin kişisel verileri ve cihaz telemetry verileri üzerinden gizlice farklılaştırılan fiyatlandırma modelleri yer alıyor:
- Cihaz ve konum bazlı fiyat ayrımcılığı: Kullanıcıların cihaz modeli, internet bağlantı hızı, anlık coğrafi konumu ve arama geçmişi gibi parametreleri yapay zekâ ile işleyerek aynı ürün veya hizmet için farklı kullanıcılara eşzamanlı farklı fiyatlar sunulması inceleniyor.
- Algoritmik örtük anlaşma (tacit collusion): Bağımsız platformların kullandığı üçüncü taraf fiyatlandırma yazılımlarının veya yapay zekâ ajanlarının piyasa fiyatlarını eşgüdümlü olarak yukarı çekmesi, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında kartel benzeri etki doğurabileceği gerekçesiyle denetleniyor.
- Şeffaf olmayan algoritmik kararlar: Tüketicilere sunulan fiyatların hangi kriterlere göre anlık olarak artırıldığının gizlenmesi ve yapay zekâ sistemlerinin “kara kutu” ardına sığınması rekabet ihlali şüphesini güçlendiriyor.
Dijital platformlar için hukuki yükümlülükler ve yaptırımlar
Kurul, pazar gücüne sahip teşebbüslerin algoritmik karar mekanizmalarını şeffaf ve denetlenebilir kılmak zorunda olduğunu vurguluyor:
- Algoritma denetimi ve teknik şeffaflık: Soruşturmaya dahil edilen platformlar, fiyatlandırma algoritmalarının veri beslemelerini, karar kurallarını ve kaynak kod parametrelerini Rekabet Kurumu bilişim uzmanlarının teknik denetimine açmakla yükümlüdür.
- Kişiselleştirilmiş fiyatlandırmada açık bilgilendirme: Tüketiciye gösterilen nihai fiyatın algoritmik kişiselleştirmeye tabi olup olmadığının açıkça belirtilmesi ve kullanıcıların itiraz hakkının korunması gerekmektedir.
- Yüzde 10’a varan idari para cezaları: 4054 sayılı Kanun kapsamında tüketiciyi sömürücü veya rakipleri dışlayıcı algoritmik uygulamalar tespit edilen teşebbüslere yıllık gayrisafi gelirlerinin yüzde 10’una kadar idari para cezası uygulanabilecektir.